Anh hùng liệt sĩ, bác sĩ Đặng Thùy Trâm là biểu tượng cao đẹp của y đức, lý tưởng cách mạng và tinh thần cống hiến trọn đời cho Tổ quốc. Cuộc đời ngắn ngủi nhưng rực sáng của chị đã để lại di sản tinh thần bền bỉ qua từng trang “Nhật ký Đặng Thùy Trâm”, tiếp lửa cho nhiều thế hệ thanh niên Việt Nam.
Gia đình, quê hương và tuổi thơ
Đặng Thùy Trâm sinh ngày 26/11/1942 tại Huế, lớn lên ở Hà Nội trong một gia đình trí thức giàu truyền thống khoa học và giáo dục. Cha chị là bác sĩ ngoại khoa Đặng Ngọc Khuê, mẹ là dược sĩ Doãn Ngọc Trâm – giảng viên Trường Đại học Dược khoa Hà Nội. Môi trường gia đình đã sớm bồi đắp cho chị tinh thần nhân ái, kỷ luật và khát vọng cống hiến.
Rèn luyện từ thiếu niên đến đoàn viên ưu tú
Tháng 4/1952, chị được kết nạp vào Đội Thiếu niên Tháng Tám; đến tháng 9/1952, được bầu vào Ban Chỉ huy đội thôn Duy Tình (Hậu Lộc, Thanh Hóa). Giai đoạn 1955–1957, chị học tại Trường Lam Sơn (Thanh Hóa), liên tục được tín nhiệm trong công tác đội.
Năm 1958, gia đình chuyển ra Hà Nội, chị học cấp III tại Trường Chu Văn An. Ngày 1/4/1960, chị được kết nạp vào Đoàn Thanh niên Lao động Việt Nam; niên khóa 1960–1961 được công nhận là Đoàn viên ưu tú. Những năm tháng này đã hình thành ở chị bản lĩnh, tinh thần trách nhiệm và ý thức tổ chức kỷ luật.
Con đường y khoa và thành tích học tập
Năm 1961, nối nghiệp gia đình, Đặng Thùy Trâm thi đỗ Trường Đại học Y khoa Hà Nội. Trong suốt thời gian học tập, chị luôn xung phong gánh vác công việc tập thể, gương mẫu trong học tập và rèn luyện.
Tháng 4/1965, chị được công nhận là quần chúng tích cực của Đảng; tháng 2/1966 là đối tượng bồi dưỡng kết nạp Đảng của Chi bộ Y5 CKB. Từ 1961–1966, chị nhiều lần nhận giấy khen, bằng khen Đoàn viên ưu tú; được tặng huy hiệu “Đoàn viên Điện Biên Ấp Bắc”, “Đoàn viên Thanh niên 3 sẵn sàng”, cùng các danh hiệu Sinh viên tiên tiến.
Tốt nghiệp sớm và quyết định vào chiến trường
Tháng 6/1966, với thành tích nổi bật, Đặng Thùy Trâm tốt nghiệp sớm một năm với bằng hạng ưu. Trước nhiều cơ hội công tác thuận lợi tại Hà Nội, chị đã lựa chọn con đường khó khăn hơn: tình nguyện vượt Trường Sơn vào chiến trường Quảng Ngãi – nơi ác liệt nhất lúc bấy giờ.
Bệnh xá Đức Phổ – nơi y đức tỏa sáng giữa bom đạn
Tháng 3/1967, vừa đến Quảng Ngãi, chị được phân công phụ trách Bệnh xá Đức Phổ – một bệnh xá tiền phương. Từ tháng 4/1967 đến tháng 5/1970, chị giữ cương vị Bệnh xá trưởng, trực tiếp tổ chức cứu chữa cho hàng nghìn thương binh và nhân dân địa phương.
Trong điều kiện thiếu thốn trăm bề, chị vừa khám chữa bệnh, vừa tổ chức sơ tán, di chuyển thương binh chống càn, bám cơ sở, bảo đảm an toàn cho bệnh xá. Sự tận tụy, dấn thân và tinh thần trách nhiệm của chị trở thành chỗ dựa tinh thần vững chắc cho đồng đội và người dân.
Tự nhận xét và phẩm chất người chiến sĩ áo trắng
Trong bản tự nhận xét khi đi B, chị viết:
“Tha thiết yêu Đảng, yêu Đoàn. Cần phải nỗ lực nhiều để đền đáp công ơn của Đảng. Đối với bạn, với đồng chí luôn quan tâm giúp đỡ và thực hiện đấu tranh phê bình tốt. Tích cực, có nhiệt tình, có tinh thần trách nhiệm trong công tác. Rèn luyện tu dưỡng thường xuyên.”
“Nhật ký Đặng Thùy Trâm” – di sản tinh thần bất diệt
Những trang nhật ký ghi lại đời sống chiến trường, nỗi đau và niềm tin, sự yêu thương bệnh nhân và đồng đội, đã chạm tới trái tim hàng triệu độc giả. Ở đó hiện lên một người bác sĩ coi thương binh như người thân, vui khi cứu sống bệnh nhân, day dứt trước những bất lực do thiếu thốn phương tiện.
Chị viết: “Đời phải trải qua giông tố nhưng chớ cúi đầu trước giông tố.” Câu chữ giản dị mà mạnh mẽ, kết tinh ý chí kiên cường của một thế hệ sẵn sàng hiến dâng tuổi xuân cho độc lập, tự do.
Hy sinh anh dũng và giá trị trường tồn
Ngày 22/6/1970, trong chuyến công tác từ vùng núi Ba Tơ về đồng bằng, Bệnh xá Đức Phổ bị tập kích. Đặng Thùy Trâm anh dũng hy sinh tại Đức Phổ, Quảng Ngãi, khi chưa tròn 28 tuổi.
Chị ra đi, nhưng kỷ vật và tinh thần còn mãi. Những giá trị mà chị để lại – lẽ phải, chính nghĩa, độc lập, tự do – đã và đang được gìn giữ như tài sản tinh thần vô giá của dân tộc.
Kỷ vật và sự tôn vinh
Ngày 18/10/2009, gia đình đã trao cho Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam kỷ vật “Bông hoa” – được trao trong lễ kết nạp Đoàn ngày 01/4/1960 tại Trường Chu Văn An. Kỷ vật nhỏ bé ấy trở thành “gạch nối” của bản hùng ca “Mãi mãi tuổi hai mươi”, lưu giữ ký ức trong trẻo và lý tưởng cao đẹp của tuổi trẻ Việt Nam.
Kết luận
Anh hùng liệt sĩ, bác sĩ Đặng Thùy Trâm là tấm gương sáng về y đức, lý tưởng và lòng yêu nước. Cuộc đời và di sản tinh thần của chị tiếp tục truyền cảm hứng mạnh mẽ, nhắc nhở mỗi thế hệ về trách nhiệm sống có lý tưởng, dấn thân và phụng sự Tổ quốc.
