Thôn Chênh Vênh (huyện Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị) nằm dọc tuyến đường Hồ Chí Minh nhánh Tây, được thiên nhiên ưu ái bao bọc bởi sông suối, đồi núi trùng điệp và đặc biệt là cánh rừng Chênh Vênh xanh thẳm. Với vẻ đẹp còn nguyên nét hoang sơ cùng bản sắc văn hóa đặc trưng của đồng bào Bru – Vân Kiều, nơi đây được đánh giá là khu vực giàu tiềm năng phát triển du lịch sinh thái, du lịch gắn với bảo vệ và phát triển rừng.
Đặt chân đến Chênh Vênh, du khách sẽ được hòa mình trọn vẹn vào thiên nhiên, tận hưởng không khí trong lành của miền sơn cước và khám phá những dòng thác, con suối mát lành giữa đại ngàn. Chênh Vênh được kỳ vọng sẽ trở thành điểm đến hấp dẫn của du lịch Quảng Trị trong thời gian tới.
Gác lại nhịp sống bận rộn thường ngày, tranh thủ hai ngày nghỉ cuối tuần, chúng tôi lựa chọn hành trình khám phá miền Tây Quảng Trị bằng đường bộ từ hướng Quảng Bình. Xuất phát từ thành phố Đồng Hới, men theo đường Hồ Chí Minh nhánh Đông về phía Nam khoảng 43km đến ngã tư Thạch Bàn, rẽ theo Quốc lộ 15 thêm 25km là chạm đến tuyến Hồ Chí Minh nhánh Tây – cánh cửa mở ra hành trình giữa đại ngàn xanh thẳm.
Hành trình theo đường Hồ Chí Minh nhánh Tây đến thác Tà Puồng
Từ đây, con đường uốn lượn xuyên qua những cánh rừng bạt ngàn của khu bảo tồn thiên nhiên Động Châu – Khe Nước Trong (Quảng Bình) và khu bảo tồn thiên nhiên Bắc Hướng Hóa (Quảng Trị). Hai bên đường là màu xanh miên man của cây rừng, thỉnh thoảng điểm xuyết vài dòng thác nhỏ đổ xuống như những dải lụa trắng mềm mại giữa núi non.
Những con dốc nối tiếp nhau lên cao rồi đổ xuống thung lũng, mở ra khung cảnh biển mây bồng bềnh ở độ cao trên 800m. Khu vực này hình thành tiểu vùng khí hậu mát mẻ, trong lành, nơi du khách có thể cảm nhận bốn mùa chỉ trong một ngày. Suốt chặng đường dài gần như không gặp bóng người, chỉ có tiếng chim rừng, tiếng vượn gọi bầy và âm thanh động cơ vang vọng giữa vách núi, tạo nên cảm giác độc hành giữa thiên nhiên hoang dã.
Rời khỏi địa phận khu bảo tồn Bắc Hướng Hóa, những bản làng nhỏ dần hiện ra lác đác trên sườn núi. Các ngôi nhà sàn nằm yên bình dưới nắng nhạt, đón gió núi lồng lộng, mang đến cảm giác tĩnh lặng và rất đỗi nguyên sơ.
Điểm dừng chân đầu tiên của chúng tôi là cây cầu Sê Păng Hiêng bắc qua dòng sông cùng tên. Con sông này được xem là một dòng chảy đặc biệt của miền Tây Quảng Trị khi phải xuôi ngược qua đất Lào, vượt nhiều ghềnh thác rồi mới trở về hợp lưu với dòng Mê Kông trước khi ra biển.
Mùa này nước sông cạn, để lộ những bãi đá lởm chởm có thể lội qua. Cách chân cầu khoảng 100m là điểm hợp lưu, nơi dòng suối từ thác Tà Puồng đổ về, bổ sung nguồn nước cho sông Sê Păng Hiêng. Ở Hướng Hóa có hai dòng sông đặc biệt chảy ngược về phía Tây là Sê Păng Hiêng và Sê Pôn.
Từ cầu đi thêm khoảng 1km, du khách sẽ đến thác Tà Puồng – một trong những thác nước hoang sơ và hùng vĩ bậc nhất của Quảng Trị. Nghỉ chân, ghi lại vài khoảnh khắc đáng nhớ, chúng tôi tiếp tục hành trình vượt đèo Sa Mù.
Chinh phục đỉnh Sa Mù
Đỉnh Sa Mù cao hơn 1.000m so với mực nước biển, là một thảo nguyên rộng khoảng 20ha, nơi người dân chăn thả gia súc và canh tác nương rẫy. Đây cũng là vị trí lý tưởng để ngắm mây trôi lững lờ giữa các dãy núi. Ngay dưới chân đèo là thôn Chênh Vênh, thuộc xã Hướng Phùng, huyện Hướng Hóa. Chỉ nghe tên gọi thôi cũng đủ gợi cảm giác chông chênh, bồng bềnh như mây trời Sa Mù.
Trải nghiệm Chênh Vênh
Thôn Chênh Vênh có diện tích khoảng 1.500ha với 130 hộ dân, 440 nhân khẩu, toàn bộ là đồng bào Bru – Vân Kiều. Thôn nằm sát tuyến Hồ Chí Minh nhánh Tây, được bao quanh bởi sông suối, đồi núi hùng vĩ và cánh rừng Chênh Vênh lâu đời.
Theo lời kể của các bậc cao niên trong làng, rừng Chênh Vênh đã tồn tại hàng trăm năm dưới chân núi Sa Mù. Trong thời chiến tranh, đây từng là khu rừng nguyên sinh gần như chưa có dấu chân người.
Khi cộng đồng Bru – Vân Kiều đến sinh sống dọc con suối Chênh Vênh chảy xuyên qua khu rừng, nơi đây được xem là rừng thiêng và được gìn giữ nghiêm ngặt. Người dân sống dựa vào rừng nên luôn coi việc bảo vệ rừng là điều thiêng liêng. Tuy nhiên, đã có thời điểm rừng bị xâm hại từ bên ngoài. Từ năm 2017, gần 700ha rừng được giao cho cộng đồng thôn quản lý, góp phần phục hồi và bảo vệ hệ sinh thái tự nhiên một cách hiệu quả.
Đáng chú ý, rừng Chênh Vênh là khu rừng đầu tiên tại Việt Nam do cộng đồng người Vân Kiều quản lý được cấp chứng chỉ quản lý rừng bền vững FSC, khẳng định giá trị sinh thái và mô hình quản lý hiệu quả.
Bà con Chênh Vênh làm du lịch cộng đồng
Từ nền tảng bảo vệ rừng, mô hình du lịch sinh thái cộng đồng tại Chênh Vênh dần hình thành. Du khách có thể tham quan rừng tre, suối thác, trải nghiệm đời sống sinh hoạt của người dân, lưu trú tại nhà sàn truyền thống hoặc cắm trại trên đỉnh Sa Mù để đón bình minh.
Ẩm thực địa phương với xôi nếp rẫy, gà nướng, rau rừng, măng luộc, rượu men lá cùng những làn điệu dân ca truyền thống tạo nên trải nghiệm khó quên cho du khách. Những lễ hội, sinh hoạt cộng đồng mang đậm bản sắc Bru – Vân Kiều càng làm tăng sức hấp dẫn cho điểm đến này.
Rời Chênh Vênh trong niềm lưu luyến, chúng tôi mang theo cảm xúc khó quên về một vùng đất đang từng bước chuyển mình. Không chỉ là tên gọi của một thôn làng, Chênh Vênh đang dần trở thành điểm đến du lịch sinh thái giàu bản sắc, hứa hẹn sức hút lớn với du khách trong tương lai.
