Kim Đồng – người đội trưởng đầu tiên của tổ chức thiếu nhi cách mạng, đã hiến dâng trọn vẹn tuổi thơ và sinh mệnh của mình cho sự nghiệp giải phóng dân tộc, trở thành biểu tượng bất tử của lòng yêu nước và tinh thần quả cảm của thiếu niên Việt Nam.
Quê hương và xuất thân giàu truyền thống cách mạng
Kim Đồng tên khai sinh là Nông Văn Dền, sinh năm 1929 tại làng Nà Mạ, xã Trường Hà, huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng – vùng đất cội nguồn của cách mạng Việt Nam. Anh lớn lên trong một gia đình có truyền thống yêu nước, nơi anh trai, chị gái và anh rể đều sớm tham gia các hoạt động cách mạng.
Cha anh bị thực dân bắt đi phu từ khi anh còn nhỏ rồi biệt tích không tin tức. Anh trai là Nông Văn Dấu (bí danh Phục Quốc), đội viên Đội Giải phóng quân, đã chiến đấu anh dũng và hy sinh tại chợ đồn Bắc Kạn. Chứng kiến cảnh nước mất, nhà tan, quê hương và người thân chịu nhiều đau khổ, Kim Đồng sớm hình thành tinh thần yêu nước sâu sắc và lòng căm thù giặc mãnh liệt.
Đội trưởng đầu tiên của Hội Nhi đồng cứu quốc
Nhờ tư chất thông minh, nhanh nhẹn cùng lòng gan dạ hiếm có, Kim Đồng được tin tưởng lựa chọn làm đội trưởng đầu tiên của Hội Nhi đồng cứu quốc – tổ chức tiền thân của Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh. Đây là dấu mốc quan trọng, khẳng định vai trò và vị trí đặc biệt của thiếu nhi trong phong trào cách mạng.
Sự ra đời của Hội Nhi đồng cứu quốc
Năm 1941, sau ba thập kỷ bôn ba tìm đường cứu nước, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc trở về Pác Bó, xã Trường Hà, huyện Hà Quảng, trực tiếp lãnh đạo phong trào cách mạng trong nước. Tại đây, Người sáng tác nhiều tài liệu tuyên truyền nhằm giác ngộ quần chúng như Phụ nữ cứu quốc, Thanh niên cứu quốc, Nông dân cứu quốc, đặc biệt là tác phẩm Nhi đồng cứu quốc để tập hợp thiếu nhi tham gia hoạt động cách mạng từ sớm.
Người giao cho anh Đức Thanh (tên thật là Đàm Minh Viễn) – cán bộ cách mạng được trực tiếp đào tạo – nhiệm vụ xây dựng Hội Nhi đồng cứu quốc. Anh Đức Thanh đã biên soạn điều lệ, xin ý kiến chỉnh sửa và in ngay trong hang Cốc Bó, đồng thời vận động những thiếu niên tiêu biểu ở làng Nà Mạ tham gia tổ chức.
Ngày 15/5/1941, tại Pò Đoi dưới chân núi Thong Mạ, Hội Nhi đồng cứu quốc chính thức được thành lập gồm 5 đội viên: Nông Văn Dền (bí danh Kim Đồng), Nông Văn Thàn (Cao Sơn), Lý Thị Xậu (Thanh Thủy), Lý Thị Nì (Thủy Tiên) và Lý Văn Tinh (Thanh Minh). Kim Đồng được tín nhiệm bầu giữ cương vị đội trưởng.
Nhiệm vụ thầm lặng nhưng vô cùng nguy hiểm
Hội Nhi đồng cứu quốc đảm nhận các công việc quan trọng như liên lạc, dẫn đường, đưa đón cán bộ và bảo vệ các cuộc họp bí mật. Các đội viên vừa học tập vừa rèn luyện để trực tiếp phục vụ cách mạng, góp phần nhỏ bé nhưng ý nghĩa vào sự nghiệp giải phóng quê hương.
Tháng 8/1942, Kim Đồng vinh dự được gặp Bác Hồ tại hang Nộc Én và được giao nhiệm vụ đưa Người trở về Pác Bó an toàn – một kỷ niệm thiêng liêng in đậm trong cuộc đời ngắn ngủi của anh.
Chương trình tưởng niệm 80 năm ngày hy sinh của Anh hùng liệt sĩ Kim Đồng.
Sự hy sinh anh dũng ở tuổi 14
Ngày 14/2/1943, Kim Đồng được giao nhiệm vụ đưa tài liệu mật về Đào Ngạn và hộ tống một cán bộ cấp cao trở lại Pác Bó trong đêm. Sau khi hoàn thành nhiệm vụ, trên đường về gần đầu làng, nghe tiếng chó sủa bất thường, anh linh cảm có điều nguy hiểm.
Nhớ tới cuộc họp quan trọng của Tổng bộ Việt Minh trong đêm đó, Kim Đồng lập tức chạy về Nà Mạ báo tin cho các đội viên rồi nhanh chóng chạy theo hướng bờ suối nhằm thu hút sự chú ý, đánh lạc hướng quân địch. Khi đến Phai Mục, một phát súng vang lên dữ dội, Kim Đồng ngã xuống. Tiếng súng ấy cũng chính là tín hiệu để các cán bộ kịp thời rút lui an toàn.
Anh hy sinh vào lúc 5 giờ sáng ngày 15/2/1943, khi vừa tròn 14 tuổi – độ tuổi đẹp nhất của đời người.
Tấm gương sáng cho thiếu nhi Việt Nam
Năm 1997, Kim Đồng được Chủ tịch nước Lê Đức Anh truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Sự hy sinh cao cả của anh đã góp phần làm rạng rỡ truyền thống vẻ vang của Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh và khơi dậy tinh thần yêu nước trong lớp lớp thiếu nhi Việt Nam.
Kim Đồng xứng đáng là người đội trưởng đầu tiên của Đội, là biểu tượng trong sáng của lòng trung thành, dũng cảm và lý tưởng cách mạng, mãi mãi là tấm gương để các thế hệ thiếu niên, nhi đồng học tập và noi theo.
