Cuộc kháng chiến chống quân Thanh mùa xuân năm Kỷ Dậu (1789) do vua Quang Trung lãnh đạo là một trong những chiến công hiển hách nhất của lịch sử Việt Nam. Chỉ trong vòng 5 ngày ngắn ngủi, quân Tây Sơn đã quét sạch đội quân xâm lược đông đảo, giải phóng Thăng Long và khẳng định mạnh mẽ ý chí độc lập, tự chủ của dân tộc.
Bối cảnh lịch sử trước cuộc tiến công
Cuối năm 1788, vua Lê Chiêu Thống sau khi thất thế đã chạy sang cầu viện nhà Thanh. Triều đình Thanh dưới thời Càn Long lập tức đưa khoảng 29 vạn quân do Tôn Sĩ Nghị chỉ huy tràn vào Đại Việt. Nhờ yếu tố bất ngờ và sự rệu rã của chính quyền Lê – Trịnh, quân Thanh nhanh chóng chiếm được Thăng Long.
Ở phía Nam, lực lượng Tây Sơn do Nguyễn Huệ chỉ huy đang đóng tại Phú Xuân. Tương quan lực lượng lúc này tưởng như nghiêng hẳn về phía quân Thanh. Tuy nhiên, chính sự chủ quan, khinh địch của Tôn Sĩ Nghị – cho rằng quân Tây Sơn không thể tiến công vào dịp Tết – đã tạo điều kiện để Nguyễn Huệ thực hiện một quyết định táo bạo: lên ngôi hoàng đế, lấy niên hiệu Quang Trung và lập tức xuất quân ra Bắc.
Toàn cảnh chiến dịch mùng 3 – mùng 7 Tết Kỷ Dậu
Từ mùng 3 đến mùng 7 Tết Kỷ Dậu năm 1789, quân Tây Sơn đã tiến hành một chuỗi trận đánh liên hoàn, dồn dập, tạo nên chiến thắng thần tốc chưa từng có trong lịch sử quân sự Việt Nam.
Các trận đánh then chốt làm nên thắng lợi
Trận Hà Hồi – đánh vào tâm lý đối phương
Đêm mùng 4 rạng sáng mùng 5 Tết, quân Tây Sơn bao vây đồn Hà Hồi. Thay vì tấn công trực diện, Quang Trung sử dụng chiến thuật uy hiếp tinh thần: vây kín, hô hào, phô trương lực lượng, khiến quân Thanh hoang mang cực độ. Trước áp lực tâm lý lớn, toàn bộ quân địch tại đây buộc phải đầu hàng mà hầu như không xảy ra giao tranh.
Trận Ngọc Hồi – đột phá tuyến phòng thủ mạnh nhất
Sáng mùng 5 Tết, quân Tây Sơn tiến công đồn Ngọc Hồi – tuyến phòng ngự kiên cố án ngữ cửa ngõ phía Nam Thăng Long. Các chiến binh Tây Sơn dùng ván gỗ bọc rơm ướt làm khiên che, kết hợp voi chiến và hỏa khí để xung phong. Phòng tuyến Ngọc Hồi nhanh chóng bị phá vỡ, quân Thanh thương vong nặng nề, mở đường cho đại quân tiến thẳng vào trung tâm.
Trận Đống Đa – đòn quyết định
Sau khi vượt qua Ngọc Hồi, quân Tây Sơn lập tức đánh thẳng vào Đống Đa – nơi tập trung lực lượng chủ yếu của quân Thanh. Các mũi tiến công phối hợp chặt chẽ, đánh từ nhiều hướng khiến quân địch rơi vào hỗn loạn. Tôn Sĩ Nghị hoảng hốt bỏ chạy, quân Thanh tan rã hoàn toàn. Trận Đống Đa đã giáng đòn chí mạng, chấm dứt mưu đồ xâm lược của nhà Thanh.
Giải phóng Thăng Long
Sau các trận then chốt, quân Tây Sơn truy kích tàn quân, nhanh chóng làm chủ hoàn toàn Thăng Long. Vua Quang Trung tiến vào kinh thành trong sự chào đón của nhân dân, lập lại trật tự và ổn định đời sống xã hội ngay sau chiến thắng.
Nghệ thuật quân sự đặc sắc của Quang Trung
Chiến thắng Kỷ Dậu 1789 là mẫu mực của chiến lược “thần tốc – bất ngờ – tập trung lực lượng”. Quân Tây Sơn hành quân với tốc độ cực nhanh, tấn công đúng thời điểm Tết Nguyên đán khi đối phương lơ là, đồng thời dồn sức mạnh vào các điểm quyết định để đánh tan từng cụm phòng thủ.
Bên cạnh đó, việc tận dụng địa hình, thời tiết giá lạnh và sương mù miền Bắc, kết hợp với tinh thần quyết chiến cao độ của binh sĩ đã tạo nên lợi thế vượt trội cho quân Tây Sơn.
Hậu cần và tinh thần – yếu tố làm nên kỳ tích
Đằng sau cuộc hành quân thần tốc là sự chuẩn bị hậu cần chu đáo. Quân đội được tổ chức tiếp tế hợp lý, mang theo lương khô, gạo rang và thiết lập các trạm hỗ trợ dọc đường. Quang Trung còn khích lệ tinh thần binh sĩ bằng những lời hiệu triệu mạnh mẽ, tạo niềm tin chiến thắng tuyệt đối trong toàn quân.
Ý nghĩa lịch sử của chiến thắng Kỷ Dậu 1789
Về chính trị, chiến thắng đã đập tan hoàn toàn âm mưu xâm lược của nhà Thanh, bảo vệ vững chắc nền độc lập của Đại Việt. Về quân sự, đây là minh chứng rực rỡ cho trí tuệ và nghệ thuật chiến tranh của người Việt.
Về tinh thần, chiến thắng mùa xuân 1789 khơi dậy niềm tự hào dân tộc, củng cố ý chí đoàn kết và lòng tin của nhân dân vào sức mạnh tự cường. Đây cũng là nền tảng để triều đại Tây Sơn tiếp tục tiến hành các cải cách nhằm xây dựng đất nước sau chiến tranh.
Kết luận
Chiến thắng “Quang Trung đại phá quân Thanh” là đỉnh cao của lịch sử chống ngoại xâm Việt Nam. Chỉ trong 5 ngày ngắn ngủi, quân Tây Sơn đã làm nên kỳ tích, ghi dấu mốc son chói lọi cho truyền thống yêu nước, ý chí quật cường và trí tuệ quân sự của dân tộc Việt Nam.
