Sân bay Tà Cơn là tên gọi của một cụm cứ điểm quân sự chiến lược do quân đội Mỹ xây dựng trong giai đoạn 1966 – 1968, giữ vai trò then chốt trong tập đoàn cứ điểm Khe Sanh. Đây từng được xem là “mắt xích sống còn” trong hệ thống phòng thủ đường số 9, án ngữ khu vực biên giới Việt – Lào.
Ngày nay, di tích sân bay Tà Cơn đã trở thành điểm tham quan lịch sử nổi bật của tỉnh Quảng Trị. Nơi đây còn lưu giữ nhiều hiện vật chiến tranh có giá trị lớn, phản ánh chân thực một giai đoạn khốc liệt mà không phải địa danh nào ở Việt Nam cũng còn bảo tồn được.
Di tích gắn liền với Chiến dịch giải phóng Khe Sanh năm 1968, hiện nằm trên địa bàn thôn Hòa Thành, xã Tân Hợp, huyện Hướng Hóa. Vị trí này cách đường Trường Sơn (đường 14) hơn 400m về phía Đông Bắc và cách trung tâm thị trấn Khe Sanh khoảng 3km. Sân bay Tà Cơn đã được xếp hạng Di tích lịch sử cấp quốc gia theo Quyết định số 236/QĐ-BVHTT ngày 12/12/1986.
Tìm hiểu về Khe Sanh – vùng đất chiến lược của Sân bay Tà Cơn
Khe Sanh là một thung lũng hình lòng chảo nằm trên cao nguyên ở độ cao khoảng 800m, diện tích rộng gần 60ha, được bao bọc bởi hệ thống núi đồi trùng điệp. Nhờ vị trí gần biên giới và kiểm soát tuyến quốc lộ 9 nối Đông Hà với Nam Lào, Khe Sanh giữ vai trò quân sự đặc biệt quan trọng không chỉ với Quảng Trị mà còn với toàn chiến trường Đông Dương.
Ngay từ đầu năm 1964, sau khi nhận chức Tư lệnh quân đội Mỹ tại Việt Nam, tướng Westmoreland đã trực tiếp thị sát Khe Sanh và sớm nhận ra tầm quan trọng của việc kiểm soát khu vực này. Mỹ nhanh chóng biến Khe Sanh thành “chốt cứng” phòng ngự phía Tây Bắc Trị – Thiên, đồng thời xây dựng sân bay Tà Cơn làm căn cứ không quân, trinh sát và yểm trợ hỏa lực.
Cụm cứ điểm Tà Cơn – pháo đài quân sự kiên cố một thời
Cụm cứ điểm Tà Cơn nằm ở phía Bắc đường số 9, được xây dựng quy mô lớn với chiều dài khoảng 2km, rộng 1km. Trung tâm là sân bay Tà Cơn – nơi cất, hạ cánh của trực thăng vũ trang, máy bay vận tải và phản lực chiến đấu. Đường băng rộng khoảng 10.000m², được lát bằng hàng ngàn tấn ri nhôm, ri sắt, xung quanh là hệ thống hầm hào, lô cốt và hàng rào kẽm gai dày đặc.
Tại đây, Mỹ bố trí trung đoàn lính thủy đánh bộ số 26 cùng nhiều đơn vị pháo binh, xe tăng, thiết giáp và lực lượng bảo an, được yểm trợ bởi không quân và pháo binh hạng nặng, kể cả máy bay chiến lược B52. Mỹ – ngụy từng tin rằng Tà Cơn là vị trí “bất khả xâm phạm” trong tập đoàn cứ điểm Khe Sanh.
Sân bay Tà Cơn trong Chiến dịch Đường 9 – Khe Sanh
Từ đầu năm 1968, quân và dân ta mở Chiến dịch Đường 9 – Khe Sanh, từng bước vây hãm và tấn công cụm cứ điểm Tà Cơn bằng chiến thuật “vây, lấn, tấn, phá”. Hỏa lực pháo binh, bắn tỉa liên tục khiến quân Mỹ rơi vào thế bị động, tiếp tế gặp khó khăn nghiêm trọng.
Sau hơn 170 ngày đêm bị bao vây, chịu tổn thất nặng nề, ngày 26/6/1968 quân Mỹ buộc phải rút khỏi Khe Sanh. Thất bại tại Tà Cơn – Khe Sanh đã giáng một đòn mạnh vào chiến lược phòng ngự của Mỹ trên chiến trường miền Trung.
Những năm sau đó, dù Mỹ – ngụy tiếp tục mở các cuộc hành quân lớn nhằm tái chiếm và củng cố khu vực, nhưng đến cuộc tiến công chiến lược năm 1972, toàn bộ hệ thống phòng thủ đường 9, trong đó có sân bay Tà Cơn, đã hoàn toàn sụp đổ.
Sân bay Tà Cơn ngày nay
Từ năm 1998, công tác trùng tu và tôn tạo di tích được triển khai, đặc biệt có nhiều chuyển biến tích cực từ sau năm 2002. Hiện nay, trong khuôn viên di tích sân bay Tà Cơn đã xây dựng nhà bảo tàng, phục dựng một phần đường băng, hầm hào, công sự và trưng bày nhiều hiện vật lớn như máy bay, trực thăng, đại bác, xe tăng… phục vụ nhu cầu tham quan, tìm hiểu lịch sử.
Ngày nay, sân bay Tà Cơn là điểm dừng chân quan trọng trên tuyến du lịch lịch sử DMZ Quảng Trị. Đây không chỉ là nơi tham quan mà còn là “bảo tàng sống”, giúp thế hệ hôm nay hiểu rõ hơn về một thời chiến tranh khốc liệt và tinh thần chiến đấu kiên cường của quân và dân ta.
