Tháng Tư trở về, Thành cổ Quảng Trị lặng lẽ trong nắng gió miền Trung, nhưng dưới từng viên gạch, từng tấc đất vẫn còn vang vọng ký ức của 81 ngày đêm khói lửa mùa hè năm 1972 – một bản tráng ca bi hùng viết bằng máu xương của những người lính tuổi đôi mươi.
Thành cổ Quảng Trị – Chứng nhân lịch sử mùa hè đỏ lửa 1972
Giữa mùa hè khốc liệt của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, Thành cổ Quảng Trị – công trình hơn 180 năm tuổi – trở thành tâm điểm của cuộc đối đầu khốc liệt. Nơi đây, mỗi mét vuông đất phải gánh chịu hàng nghìn quả bom, pháo, biến cả khu vực thành “túi bom, chảo lửa”. Không cây cỏ nào có thể tồn tại, chỉ còn ý chí con người trụ lại giữa lằn ranh sống – chết.
Suốt 81 ngày đêm, lực lượng Quân giải phóng kiên cường bám trụ, đẩy lùi các đợt tiến công dữ dội của đối phương, làm phá sản ý đồ tái chiếm hoàn toàn Quảng Trị, tạo tiền đề quan trọng cho cục diện ngoại giao sau này.
Những người lính trẻ và lời thề giữ Thành
Phần lớn chiến sĩ tham gia bảo vệ Thành cổ khi ấy chỉ mới mười tám, đôi mươi – nhiều người vừa rời giảng đường, gác lại ước mơ riêng để khoác ba lô ra trận. Ngày qua ngày, từng đơn vị vượt sông Thạch Hãn vào Thành, và cũng từng ngày có những đơn vị không trở lại.
Tiêu biểu là Tiểu đoàn K3 – Tam Đảo với lời thề sắt đá: “K3 – Tam Đảo còn, Thành cổ Quảng Trị còn”. Khi chiến dịch kết thúc, đơn vị chỉ còn lại hơn mười cán bộ, chiến sĩ – những người cuối cùng rời khỏi Thành cổ trong biển lửa tháng 9/1972.
Máu xương hóa đất thiêng
Trong những ngày ác liệt nhất, có những người lính đã chiến đấu đến viên đạn cuối cùng. Câu chuyện về liệt sĩ Lê Văn Huỳnh – người viết bức thư gửi lại gia đình như một lời trăng trối – vẫn khiến bao thế hệ lặng người. Anh không gọi đó là hy sinh, mà xem cái chết nơi chiến trường như lẽ tự nhiên của người lính khi Tổ quốc cần.
Hàng nghìn người con ưu tú đã nằm lại nơi này. Máu của họ hòa vào lòng đất Thành cổ, theo dòng Thạch Hãn chảy mãi, trở thành phần hồn bất tử của quê hương Quảng Trị.
Từ chiến trường đổ nát đến biểu tượng khát vọng hòa bình
Hòa bình lập lại, Thành cổ Quảng Trị không chỉ là di tích lịch sử mà còn trở thành không gian tâm linh thiêng liêng. Từ câu chuyện những cựu chiến binh thả hoa trên sông Thạch Hãn để tưởng niệm đồng đội, phong tục tri ân đã lan tỏa trong cộng đồng, trở thành nét văn hóa đặc biệt của người dân nơi đây.
Mỗi gia đình sống trên đất Thành cổ đều lập bàn thờ vọng ngoài trời, thắp nén hương vào ngày rằm, mồng một, như lời nhắc nhớ về những người chưa kịp trở về.
Quảng Trị hôm nay – đi lên từ ký ức chiến tranh
Sau hơn ba thập kỷ tái lập, thị xã Quảng Trị đã chuyển mình mạnh mẽ. Từ một vùng đất hoang tàn vì bom đạn, nơi đây trở thành đô thị trung tâm phía Nam của tỉnh, với kinh tế – xã hội phát triển toàn diện, đời sống người dân ngày càng được nâng cao.
Đi lên từ mất mát, Quảng Trị hôm nay không chỉ là địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống cách mạng, mà còn là biểu tượng của khát vọng hòa bình, của ý chí vươn lên mạnh mẽ sau chiến tranh.
Kết luận
Năm mươi năm sau ngày đất nước thống nhất, 81 ngày đêm bảo vệ Thành cổ Quảng Trị vẫn là ký ức không thể phai mờ. Đó không chỉ là câu chuyện của quá khứ, mà còn là lời nhắc nhở thế hệ hôm nay và mai sau về giá trị của độc lập, tự do và hòa bình – những điều được đánh đổi bằng cả tuổi xuân và sinh mệnh của biết bao con người.
