“Vịnh Thái Lan nằm ở đâu?” là câu hỏi thường được đặt ra khi nhắc đến những địa danh quen thuộc như Phú Quốc, Thổ Chu hay vùng biển Tây Nam Việt Nam. Đây là một vùng biển nửa kín có quy mô lớn, giữ vai trò đặc biệt về địa lý, kinh tế cũng như lịch sử – pháp lý, gắn liền với quá trình xác lập và thực thi chủ quyền của Việt Nam và Campuchia qua nhiều thế kỷ. Bài viết dưới đây hệ thống hóa vị trí địa lý, ranh giới, các đảo tiêu biểu cùng những mốc lịch sử quan trọng liên quan đến vịnh Thái Lan, giúp bạn đọc có cái nhìn đầy đủ và chính xác.
Vịnh Thái Lan nằm ở đâu và ranh giới địa lý như thế nào?
- Vị trí và phạm vi: Vịnh Thái Lan (còn được gọi là vịnh Xiêm) là một vùng biển nửa kín với diện tích khoảng 300.000 km². Vịnh được bao bọc bởi bờ biển của bốn quốc gia Đông Nam Á gồm Thái Lan ở phía tây – bắc, Campuchia ở phía bắc – đông bắc, Việt Nam ở phía đông và Malaysia ở phía nam – tây nam.
- Kết nối với Biển Đông: Vịnh thông ra Biển Đông qua một cửa duy nhất ở phía nam, giới hạn bởi mũi Cà Mau (Việt Nam) và mũi Trengganu (Malaysia), khoảng cách giữa hai mũi đất này vào khoảng 400 km.
- Hệ thống đảo: Trong lòng vịnh có gần 200 đảo lớn nhỏ, phần lớn tập trung ở phía đông vịnh, gần bờ biển Việt Nam và Campuchia. Riêng khu vực biển giữa Việt Nam và Campuchia có trên 100 đảo, nổi bật như Phú Quốc, quần đảo Thổ Chu, quần đảo An Thới, đảo Phú Dự, đảo Hải Tặc, đảo Vai, Tiên Mới…
Đa số các đảo có diện tích không lớn; ngoại lệ là đảo Phú Quốc rộng khoảng 600 km², đảo Phú Dự khoảng 25 km², Thổ Chu khoảng 10 km², Hòn Dừa khoảng 6 km². Cư dân sinh sống lâu đời trên các đảo chủ yếu làm nghề biển; riêng Phú Quốc còn phát triển nông – lâm nghiệp và du lịch.
Các đảo quan trọng phía đông vịnh Thái Lan
- Phú Quốc: Nằm cách bờ biển Kiên Giang khoảng 25 hải lý và cách bờ Campuchia khoảng 14 hải lý. Đảo có diện tích lớn, rừng tự nhiên chiếm phần đáng kể, đa dạng sinh học cao, nhiều bãi biển đẹp và là trung tâm du lịch lớn nhất vịnh Thái Lan.
- Quần đảo An Thới: Nằm ở phía nam Phú Quốc với hơn 20 đảo nhỏ, địa hình có núi, đỉnh cao nhất khoảng 641 m.
- Nhóm đảo ven bờ Campuchia: Gồm Hòn Tai, Hòn Tre Nam, Hòn Kiến Vàng, đảo Phú Dự… với điều kiện tự nhiên thuận lợi cho cư trú và sản xuất.
- Các đảo xa bờ: Quần đảo Thổ Chu gồm 8 đảo, cách Phú Quốc khoảng 55 hải lý, nằm gần các tuyến hàng hải quan trọng; Poulo Wai gồm hai đảo có diện tích tương đương, nằm cách mũi tây bắc Phú Quốc khoảng 59 hải lý.
Những đặc điểm về vị trí và khoảng cách cho thấy khu vực phía đông vịnh Thái Lan là không gian đảo – ven bờ có giá trị chiến lược cao, gắn bó lâu dài với đời sống cư dân vùng Hà Tiên, Kiên Giang và khu vực lân cận.
Lịch sử hình thành và quản lý khu vực vịnh Thái Lan
- Trước thế kỷ XVIII: Khu vực Hà Tiên và các đảo ven vịnh còn thưa dân, nhiều đảo từng là nơi ẩn náu của hải tặc.
- Đầu thế kỷ XVIII: Mạc Cửu khai phá vùng Hà Tiên, năm 1708 xin quy phục chúa Nguyễn. Từ đó, Hà Tiên và các đảo phụ cận được đưa vào hệ thống quản lý của Đại Việt.
- Thế kỷ XVIII – XIX: Mạc Thiên Tứ tiếp tục củng cố vùng Hà Tiên, tăng cường quản lý biển đảo, có sự hỗ trợ thường xuyên của triều đình.
- Thời Pháp thuộc: Từ năm 1874, khu vực Nam Kỳ, bao gồm Hà Tiên và các đảo ngoài khơi, được tổ chức quản lý rõ ràng trong hệ thống hành chính thuộc địa.
Chuỗi sự kiện này phản ánh tính liên tục trong quá trình quản lý và khai thác các đảo phía đông vịnh Thái Lan của Việt Nam qua nhiều giai đoạn lịch sử.
Đường Brévié và những ngộ nhận lịch sử
- Năm 1939, Toàn quyền Đông Dương Brévié vạch ra một đường phân định mang tính chất quản lý hành chính – cảnh sát giữa Nam Kỳ và Campuchia.
- Đường này chạy qua phía bắc đảo Phú Quốc, cách bờ bắc đảo khoảng 3 km, nhằm thuận tiện cho công tác quản lý hành chính.
- Văn bản gốc khẳng định rõ đây không phải là ranh giới lãnh thổ, mà chỉ là giải pháp hành chính tạm thời.
Về sau, do cách hiểu và trích dẫn không đầy đủ, đường Brévié từng bị nhầm lẫn là đường biên giới chủ quyền, dẫn đến nhiều tranh cãi trong giai đoạn sau.
Giai đoạn sau 1956 và những biến động lớn
- Từ giữa thế kỷ XX, một số tranh chấp phát sinh khi Campuchia đưa quân chiếm giữ một số đảo.
- Năm 1975, sự kiện thảm sát tại Thổ Chu trở thành biến cố đặc biệt nghiêm trọng, cho thấy hệ quả của những bất ổn về ranh giới và quản lý.
- Các xung đột này đặt ra yêu cầu cấp thiết về một khuôn khổ pháp lý rõ ràng giữa hai quốc gia.
Hiệp định vùng nước lịch sử năm 1982
Ngày 7/7/1982, Việt Nam và Campuchia ký Hiệp định về vùng nước lịch sử, trong đó:
- Công nhận vùng nước giữa Kiên Giang – Phú Quốc – Thổ Chu và Kampot – Poulo Wai là vùng nước lịch sử.
- Thừa nhận thực tế quản lý các đảo dựa trên đường Brévié, đồng thời nhấn mạnh sẽ tiếp tục đàm phán để hoạch định biên giới biển khi điều kiện cho phép.
- Thiết lập cơ chế phối hợp tuần tra, khai thác tài nguyên và bảo vệ ngư dân.
Hiệp định này có ý nghĩa quan trọng trong việc duy trì ổn định, giảm xung đột và tạo nền tảng cho hợp tác lâu dài trên vịnh Thái Lan.
Tóm lược: Vì sao vịnh Thái Lan có ý nghĩa đặc biệt với Việt Nam?
- Là vùng biển nửa kín ở phía tây nam Việt Nam, tiếp giáp nhiều quốc gia Đông Nam Á.
- Khu vực phía đông vịnh có hệ thống đảo dày đặc, gắn bó lâu dài với đời sống cư dân Việt Nam.
- Lịch sử quản lý liên tục từ thế kỷ XVIII, được củng cố qua các giai đoạn hành chính – pháp lý.
- Hiệp định năm 1982 là bước ngoặt giúp ổn định khu vực và bảo vệ lợi ích chính đáng của các bên.
Kết luận
Câu hỏi “Vịnh Thái Lan nằm ở đâu?” không chỉ đơn thuần là xác định vị trí trên bản đồ, mà còn mở ra bức tranh rộng lớn về địa lý, lịch sử và pháp lý của vùng biển cực Tây Nam Tổ quốc. Hiểu rõ ranh giới, các đảo và những mốc lịch sử then chốt sẽ giúp chúng ta nhìn nhận đúng đắn giá trị của vịnh Thái Lan, đồng thời góp phần trân trọng và gìn giữ sự ổn định, hòa bình trên vùng biển này.
