Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, Võ Thị Sáu là nữ tù chính trị đầu tiên và cũng là người duy nhất bị địch đưa ra Côn Đảo để hành hình. Nhắc đến Côn Đảo, không thể không nhắc đến tên tuổi Võ Thị Sáu – người con gái mãi mãi dừng lại ở tuổi xuân nhưng sống bất tử trong lòng dân tộc. Nhiều thế hệ trìu mến gọi chị bằng cái tên thân thương: “Chị Sáu”.
Quê hương và tuổi thơ sớm giác ngộ cách mạng
Võ Thị Sáu sinh năm 1933 tại xã Phước Thọ, nay là xã Phước Long Thọ, huyện Đất Đỏ, tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu. Lớn lên trong bối cảnh đất nước chìm trong ách đô hộ, từ rất sớm chị đã chứng kiến cảnh quê hương điêu tàn, nhân dân lầm than.
Chính hoàn cảnh ấy đã sớm hun đúc trong chị tinh thần yêu nước, ý chí căm thù giặc sâu sắc và khát vọng đứng lên đấu tranh giành lại tự do cho dân tộc.
Tham gia cách mạng từ khi còn rất trẻ
Năm 1947, khi mới 14 tuổi, Võ Thị Sáu gia nhập đội Công an xung phong quận Đất Đỏ với nhiệm vụ trừng trị ác ôn, bảo vệ dân làng. Từ đây, chị trở thành chiến sĩ trinh sát làm công tác phá tề, diệt gian, trực tiếp tham gia nhiều nhiệm vụ nguy hiểm.
Ngày 14/7/1948, chị dũng cảm dùng lựu đạn tấn công cuộc mít tinh do địch tổ chức tại chợ Đất Đỏ, khiến tên tỉnh trưởng Lê Thành Tường bẽ mặt trước quan thầy. Sự kiện này gây tiếng vang lớn trong quần chúng, củng cố niềm tin của nhân dân vào lực lượng cách mạng. Võ Thị Sáu được biểu dương trước toàn đội.
Bị bắt và khí phách hiên ngang trước tòa án địch
Tháng 2/1950, trong một trận tập kích tại phiên chợ giáp Tết Canh Dần nhằm tiêu diệt các tên Cả Suốt, Cả Đay, Võ Thị Sáu không may rơi vào tay địch.
Tại phiên tòa đại hình của thực dân Pháp, chị khẳng định dứt khoát: “Yêu nước, chống bọn thực dân xâm lược không phải là tội.” Tên quan tòa vội rung chuông ngắt lời và tuyên án tử hình, tịch thu toàn bộ tài sản.
Đối diện bản án phi nhân tính, chị vẫn hiên ngang phản kháng, cất tiếng hô vang khẩu hiệu đả đảo thực dân, khẳng định niềm tin sắt son vào thắng lợi của kháng chiến.
Từ nhà lao Chí Hòa đến Côn Đảo
Do chưa đủ tuổi thành niên, thực dân Pháp không dám thi hành án ngay mà tiếp tục giam giữ chị tại nhà lao Chí Hòa. Đến ngày 21/1/1952, chúng bí mật đưa Võ Thị Sáu ra Côn Đảo – nơi khi ấy chưa từng có nữ tù chính trị.
Tại Côn Đảo, chị bị tạm giam ở Sở Cò (Sở cảnh sát tư pháp), chuẩn bị cho việc hành hình nhằm thị uy tinh thần đấu tranh của cách mạng.
Giây phút bất tử tại pháp trường
Rạng sáng ngày 23/1/1952, chị bị áp giải ra pháp trường. Khi viên cố đạo ngỏ ý làm lễ rửa tội, chị thẳng thắn từ chối, khẳng định mình không có tội, chỉ những kẻ sắp nổ súng mới là người có tội.
Trước câu hỏi có điều gì ân hận, chị trả lời rằng chỉ tiếc chưa tiêu diệt được hết kẻ thù xâm lược và tay sai phản quốc. Khi được hỏi yêu cầu cuối cùng, chị kiên quyết không bịt mắt, mong được nhìn Tổ quốc đến giây phút cuối và đối diện thẳng thắn với họng súng quân thù.
Võ Thị Sáu đã anh dũng hy sinh lúc 7 giờ sáng ngày 23/1/1952 (tức 27 tháng Chạp năm Tân Mão), khi vừa tròn 19 tuổi.
Ngôi mộ và niềm kính ngưỡng nơi Côn Đảo
Ngay sau khi chị hy sinh, những người tù đã âm thầm đúc bia xi măng, đắp mộ tưởng niệm. Dù nhiều lần bị cai ngục phá hủy, ngôi mộ của chị vẫn liên tục được dựng lại bằng tất cả lòng kính trọng và biết ơn.
Qua thời gian, trong tâm thức người dân Côn Đảo, hình ảnh Võ Thị Sáu dần trở thành biểu tượng linh thiêng. Người dân, tù nhân và cả những người từng làm việc cho chính quyền địch đều dành cho chị sự tôn kính đặc biệt, mỗi khi đi ngang Hàng Dương đều dừng lại thắp nén hương tưởng niệm.
Sự ghi nhận của lịch sử và Tổ quốc
Tên tuổi Võ Thị Sáu được nhắc đến trang trọng trong nhiều tài liệu lịch sử về Đảng, về phong trào cách mạng Nam Bộ, về nhà tù Côn Đảo và truyền thống đấu tranh của nhân dân Bà Rịa – Vũng Tàu.
Ngày 2/8/1993, Chủ tịch nước Lê Đức Anh đã ký quyết định truy tặng Võ Thị Sáu danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân.
Năm 1994, ngôi mộ của chị tại Nghĩa trang Hàng Dương tiếp tục được trùng tu khang trang hơn, trở thành địa chỉ đỏ trong hành trình tri ân của nhân dân cả nước.
Biểu tượng bất diệt trong lòng nhân dân
Không chỉ là người nữ anh hùng đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc, Võ Thị Sáu còn hiện hữu trong đời sống tinh thần của người dân Côn Đảo như một biểu tượng che chở, bảo hộ cho cuộc sống nơi đảo xa.
Hằng năm, vào ngày 27 tháng 12 âm lịch, người dân Côn Đảo long trọng tổ chức lễ giỗ chị với tất cả sự thành kính, như giỗ một người thân ruột thịt trong gia đình. Hình ảnh “Nữ Anh hùng Liệt sĩ Võ Thị Sáu” vì thế mãi mãi sống cùng lịch sử và trong trái tim của các thế hệ người Việt Nam.
